CIVITAS PORTIS

16007
Van 2016 tot 2020
CIVITAS PORTIS had als belangrijkste doelstelling om de duurzaamheid in Europese havensteden te verbeteren. Het project is opgezet vanuit het besef dat havensteden eigenlijk twee centra hebben; het stadscentrum en de haven. Dat kan leiden tot concurrerende en soms tegenstrijdige eisen aan het vervoersnetwerk. In de loop van het CIVITAS PORTIS-project werkten 33 partners uit vijf Europese havensteden en zes onderzoekspartners - waaronder TML – samen.  Daarbij implementeerden ze 49 innovatieve en duurzame mobiliteitsmaatregelen om de toegankelijkheid en duurzaamheid van hun steden en havens te verbeteren.
De deelnemende steden in het project waren Aberdeen (Schotland), Antwerpen (België), Constanta (Roemenië), Klaipeda (Litouwen), Triëste (Italië), en daarnaast ook Ningbo (China) als waarnemende stad.

Havensteden hebben eigenlijk twee centra; het stadscentrum en de haven.  Dat kan leiden tot concurrerende en soms tegenstrijdige eisen aan het vervoersnetwerk. Centrale vraag binnen CIVITAS PORTIS is dan ook: Hoe kunnen we een visie op duurzame mobiliteit ontwikkelen en implementeren, en daarbij de functionele en sociale cohesie tussen stadscentra en havens vergroten?  En hoe kunnen we tegelijkertijd ook de economische groei stimuleren en de aantrekkelijkheid van stedelijke omgevingen verbeteren?

In het CIVITAS PORTIS-project werden daartoe de volgende uitdagingen aangepakt:
  • Steden en havens hebben hun eigen prioriteiten, kennis, budget, beslissingsniveaus en planningsinstrumenten.  Daardoor is een geïntegreerde duurzame mobiliteit en groei moeilijk.
  • Steden en hun publieke en private stakeholders produceren en verzamelen een enorme set aan data die gebruikt zou kunnen worden in een breed scala aan toepassingen. Hoe kunnen we daartoe de technologische, institutionele/wettelijke, zakelijke en beleidsmatige uitdagingen overwinnen?
  • Hoe kunnen we werken aan een effectief haalbare verschuiving naar duurzame vervoerswijzen?
  • Hoe kunnen we het multimodale verkeers- en vervoerssysteem optimaliseren, en daarbij de beoogde kwaliteit van de toegankelijkheid voor alle vervoerswijzen waarborgen?
  • Hoe innoveren en verduurzamen we goederenstromen in relatie tot de haven, de TEN-T netwerken en de distributiebehoeften van steden?

Om bovengenoemde uitdagingen aan te pakken, hebben de vijf Europese havensteden die als proeftuin/demonstratiestad fungeerden, duurzame en innovatieve mobiliteitsmaatregelen geïmplementeerd.  Die maatregelen dienden ter ondersteuning van hun multifunctionele rol als stad, haven, en toegangspoort tot het binnenland. Het project heeft aangetoond dat duurzame mobiliteit de functionele en sociale cohesie tussen stadscentra en havens kan versterken.  Daarbij kan ook de economie gestimuleerd worden en de aantrekkingskracht van moderne, stedelijke omgevingen vergroten.
Meer concreet zijn binnen het PORTIS-project 49 mobiliteitsmaatregelen uitgevoerd in de volgende werkgebieden:
  • Geïntegreerd bestuur & duurzame stedelijke mobiliteitsplannen voor steden en havens;
  • Slimme dataplatformen voor stedelijk vervoer en goederenvervoer;
  • Nieuwe mobiliteitslevensstijlen voor havensteden;
  • Efficiënte en schonere mobiliteit voor havensteden;
  • Naadloze en efficiënte goederenbewegingen

Voor een meer gedetailleerde beschrijving van een selectie van de maatregelen verwijzen we graag naar de 15 ‘transferability sheets’ die we hebben opgesteld.
De algemene bevindingen van het project zijn beschreven in de eindbrochure 'CIVITAS PORTIS Consolidated Findings and Key Lessons'

In de loop van het project (2016-2020) werden 49 maatregelen geïmplementeerd in de 5 PORTIS-steden, rond thema's als:
  • Bestuur: het verbeteren van bestuurlijke processen voor een vlottere samenwerking tussen steden en havens, wat betreft de planning en implementatie van innovatieve mobiliteitsoplossingen en geïntegreerde ruimtelijke ordeningsstructuren (WP1).
  • Mensen: een duurzamere en gezondere stadshavenomgeving creëren (WP2).
  • Vervoerssystemen: meer geïntegreerde vervoersinfrastructuur en mobiliteitssystemen tot stand brengen, die op hun beurt ook inwoners en gediversifieerde economische activiteiten aantrekken (WP3).
  • Goederen: het stedelijk goederenvervoer efficiënter maken, wat vooral relevant is in onze havensteden en alle TEN-T-knooppunten, en de ecologische voetafdruk en congestie van goederenbewegingen verminderen – zowel binnen de stad zelf, als tussen stad en haven (WP4).

Door middel van evaluatie, innovatie, en disseminatie heeft het project ervoor gezorgd dat de bevindingen gedeeld en verankerd werden onder de partners van het project.  Daarnaast hebben we er met het werkpakket ‘Take-Up en Transferability’ ook voor gezorgd dat de belangrijkste bevindingen van het project op een interactieve manier gedeeld werden met andere grote (haven)steden in de EU; en ver daarbuiten.

TML was verantwoordelijk voor het overdragen van de belangrijkste bevindingen van het project naar andere geïnteresseerde steden. Daartoe voerden we eerst en vooral een grondige analyse uit van het potentieel van de geïmplementeerde mobiliteitsmaatregelen.  We stelden ons daarbij telkens de vraag: ‘In welke mate zijn deze maatregelen toepasbaar in een andere stedelijke context?’  ‘Welke cruciale voorwaarden zijn ervoor nodig om deze maatregelen in een andere stedelijke context te implementeren?’
Dat resulteerde in een set van maatregelen met het grootste potentieel om ook met succes in andere Europese (haven)steden te worden toegepast.
Om die specifieke kennis te kunnen delen, hebben we samen met onze projectpartner een webinar- en trainingsprogramma opgezet.  Daaarnaast hebben we ook een City-2-City samenwerkingsprogramma georganiseerd, en 15 fiches opgesteld. Deze fiches tonen de hindernissen en hefbomen voor de implementatie van de meest succesvolle maatregelen; en inspireren zo andere (haven)steden in de EU om gelijkaardige maatregelen te implementeren. We hebben ook een samenwerking opgezet met havens wereldwijd via de AIVP (wereldwijde vereniging van havens), en onze projectpartners ondersteund bij het opzetten van workshops op maat met steden buiten de EU. Ten slotte hebben we ook nog een scenario opgesteld, dat de impact aantoont van een succesvolle invoering van de CIVITAS PORTIS-maatregelen in alle havensteden van de Europese Unie.
Naast al deze specifieke verantwoordelijkheden ondersteunde TML ook stad Antwerpen in het beheer van de lokaal geïmplementeerde maatregelen en de projectcoördinatie.
Om dit project succesvol te kunnen afronden kon TML o.a. putten uit inzichten en ervaringen zoals opgedaan binnen andere omvangrijke EU-projecten, zoals bijvoorbeeld CIVITAS SATELLITE.

De geïntegreerde aanpak van CIVITAS PORTIS en de sterke overkoepelende strategieën zoals geïntegreerd bestuur; inzetten op gedragsverandering; en zorgen voor betrokkenheid van alle belanghebbenden vanaf het begin, zorgden binnen alle PORTIS-steden voor een stevig kader dat de duurtijd van het project overstijgt. Uit de exploitatieplannen die in het laatste jaar van het project werden opgesteld, bleek dat 80% van de uitgevoerde maatregelen of deelmaatregelen ook na het project nog zullen worden voortgezet.   Zeventien maatregelen zullen bovendien ook geografisch worden opgeschaald, en zo bijvoorbeeld worden uitgerold binnen de ruimere regio. Dankzij de inspanningen van het project op het vlak van verspreiding van kennis - met veel aandacht ook voor de belangrijke lessen die getrokken werden uit de concrete implementatieprocessen van de maatregelen - hopen wij dat ook andere EU-steden mobiliteitsmaatregelen en -strategieën op basis van het PORTIS-model zullen blijven invoeren.  Dat zal leiden tot meer duurzame stadscentra en havenomgevingen met een betere leefbaarheid voor zowel burgers als bezoekers. De inzichten van het project zullen ook worden gebruikt om op voort te bouwen in andere CIVITAS 2020-projecten, zoals het SUMPs-Up-project.

Periode

Van 2016 tot 2020

Opdrachtgever

Europese Commissie, CIVITAS 2020

Partners

EIP, FGM AMOR, ISINNOVA, UNIABDN, Vectos

Ons team

Bregtje Proost, Eef Delhaye, Hanne De Naegel, Evelyn De Wachter, Dirk Engels, Gitte Van Den Bergh
© 2021 Transport & Mobility Leuven | Westsite: Online Oplossingen en Webdesign